Σήμερα μιλάμε για διαβήτη κύησης, μια πάθηση που επηρεάζει περίπου το 10% όλων των κυήσεων και η οποία στην  Ελλάδα επηρεάζει περισσότερες από 7.000 μέλλουσες μητέρες  [1].

Τι είναι όμως ακριβώς; Είναι δυνατόν να αποτραπεί η εμφάνισή του ; Και ποια είναι η συσχέτισή του με το ΣΠΩ; Ας δούμε τις απαντήσεις σε αυτό το άρθρο.

Τι είναι ο διαβήτης κύησης

Ο διαβήτης κύησης, που ονομάζεται επίσης σακχαρώδης διαβήτης κύησης, είναι μια μορφή δυσανεξίας στο σάκχαρο που εμφανίζεται για πρώτη φορά κατά την κύηση και η οποία, γενικά, υποχωρεί μετά τον τοκετό. Όπως και στους άλλους τύπους διαβήτη, το σώμα δεν είναι πλέον σε θέση να χρησιμοποιήσει όλα τα σάκχαρα που εισάγονται με τα τρόφιμα, τα οποία επομένως παραμένουν εν μέρει στην κυκλοφορία του αίματος, με αποτέλεσμα την αύξηση των επιπέδων σακχάρου (γλυκαιμία).

Αυτή η μορφή διαβήτη, εάν δεν ελεγχθεί, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο επιπλοκών κατά τη διάρκεια της κύησης και κατά τον τοκετό και μπορεί να είναι δυνητικά επικίνδυνη τόσο για τη μητέρα όσο και για το έμβρυο.

Οι κίνδυνοι για το έμβρυο, αν και σχεδόν όλοι μπορούν να προληφθούν με καλό έλεγχο του σακχάρου στο αίμα της μέλλουσας μητέρας, περιλαμβάνουν  [2]:

• Μακροσωμία εμβρύου: το έμβρυο-νεογέννητο είναι μεγαλύτερο από το κανονικό, επειδή λαμβάνει μεγάλη ποσότητα γλυκόζης και αντιδρά παράγοντας περισσότερη ινσουλίνη από το κανονικό. Η ινσουλίνη μετατρέπει τη ζάχαρη σε λίπος, προκαλώντας τη συσσώρευση περισσότερου λιπώδους ιστού.
• Δύσκολος τοκετός: ο τοκετός μπορεί να είναι πιο δύσκολος λόγω του αυξημένου μεγέθους του εμβρύου.
• Νεογνική υπογλυκαιμία κατά τη γέννηση: ένα υψηλό επίπεδο γλυκόζης στο εμβρυϊκό αίμα προκαλεί αύξηση της ινσουλίνης, η οποία εμμένει ακόμη και μετά τη γέννηση και προκαλεί μείωση του σακχάρου στο αίμα των νεογνών.
• Δυσκολίες στην αναπνοή κατά τη γέννηση: η υπεργλυκαιμία και η υπερινσουλιναιμία καθυστερούν την ανάπτυξη των πνευμόνων του εμβρύου, ιδιαίτερα οι αναπνευστικές δυσκολίες είναι πολύ συχνές σε νεογνά που γεννήθηκαν πριν από την 37η εβδομάδα της κύησης.
• Μεγαλύτερος κίνδυνος για παχυσαρκία ή διαβήτη τύπου 2 στην ενήλικη ζωή.

Όσον αφορά τις γυναίκες, ωστόσο, μπορεί να εμφανιστεί προ εκλαμψία, που χαρακτηρίζεται από αύξηση της αρτηριακής πίεσης και παρουσία πρωτεϊνών στα ούρα. Ο κίνδυνος προ εκλαμψίας φαίνεται, με βάση ορισμένα δεδομένα, να διπλασιάζεται σε γυναίκες με ΣΠΩ με διαβήτη κύησης [3].

Τέλος, μια γυναίκα που  έχει διαβήτη κύησης διατρέχει σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο να εμφανίσει διαβήτη τύπου 2 μετά από 5-10 χρόνια από τον τοκετό σε σύγκριση με μια γυναίκα που δεν έχει υποφέρει από αυτή την πάθηση [4].

Πώς εκδηλώνεται ο διαβήτης κύησης

Ο διαβήτης κύησης παρουσιάζεται ως μια παροδική κατάσταση, η οποία εμφανίζεται γενικά γύρω στην 24η-25η εβδομάδα και στη συνέχεια εξαφανίζεται μετά τον τοκετό.

Τα συμπτώματα του διαβήτη κύησης δεν είναι πολύ εμφανή, επομένως η διάγνωση μπορεί να γίνει μόνο με βάση τακτικούς ελέγχους που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια της κύησης. Ωστόσο, στις περιπτώσεις όπου εμφανίζονται, τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα περιλαμβάνουν [5]: 

• αυξημένη δίψα
• συχνή ανάγκη για ούρηση
• ξηροστομία
• κόπωση

Ποιες είναι οι αιτίες

Η εγκυμοσύνη φέρνει μαζί της πολλές φυσιολογικές αλλαγές σε ορμονικό και μεταβολικό επίπεδο, όπως αύξηση του βάρους. Αυτή μπορεί να προκαλέσει μειωμένη απόκριση των κυττάρων του σώματος στην ινσουλίνη (αντίσταση στην ινσουλίνη) και, επομένως, διαβήτη [5].

Στις περισσότερες εγκυμοσύνες, η παραγωγή ινσουλίνης είναι αρκετή για να ξεπεραστεί αυτή η αντίσταση, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό δεν συμβαίνει. Αυτό παρατηρείται ιδιαίτερα τους τελευταίους μήνες της κύησης, όταν αναπτύσσεται ο διαβήτης κύησης [5].

Οι παράγοντες που φαίνεται να συμβάλλουν στην αύξηση του κινδύνου για διαβήτη κύησης είναι:

• δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) μεγαλύτερος από 30. Ο υπολογισμός του ΔΜΣ λαμβάνει υπόψη το βάρος και το ύψος: μια τιμή μεταξύ 19 και 25 υποδηλώνει φυσιολογικό βάρος, μεταξύ 25 και 30 υποδηλώνει υπέρβαρο και μια τιμή πάνω από 30 υποδηλώνει παχυσαρκία·
• γυναίκες που ανήκουν σε εθνοτικές ομάδες της Νότιας Ασίας, της Κίνας, της Αφρο-Καραϊβικής ή της Μέσης Ανατολής·
• οικογενειακό ιστορικό διαβήτη τύπου 2·
• διαβήτης κύησης σε προηγούμενη κύηση·
• προηγούμενη κύηση με εμβρυϊκή μακροσωμία (βάρος μωρού κατά τη γέννηση μεγαλύτερο από 4 κιλά)·
• σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.

Ορισμένοι από αυτούς τους παράγοντες προφανώς δεν μπορούν να τροποποιηθούν, ενώ άλλοι μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο στοχευμένων προληπτικών παρεμβάσεων.

Είναι το ΣΠΩ παράγοντας κινδύνου;

Πρόσφατα, ορισμένες μελέτες εστίασαν στον επιπολασμό του διαβήτη κύησης σε γυναίκες με ΣΠΩ, για να προσπαθήσουν να κατανοήσουν εάν το σύνδρομο αποτελεί ή όχι έναν πρόσθετο παράγοντα κινδύνου.

Μια έρευνα του 2014, που δημοσιεύτηκε στο Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, παρακολούθησε την κατάσταση της υγείας περισσότερων από 6000 γυναικών μεταξύ 28 και 33 ετών, εκ των οποίων το 5,8% είχε ΣΠΩ, για περίοδο 13 ετών. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν σε πέντε διαφορετικά χρονικά σημεία (1996, 2000, 2003, 2006 και 2009) και τα αποτελέσματα έδειξαν συσχέτιση μεταξύ της παρουσίας του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών και του αυξημένου  κινδύνου εμφάνισης διαβήτη κύησης (11,2% έναντι 3,8% των γυναικών χωρίς ΣΠΩ). Επιπλέον, η αύξηση στην εμφάνιση διαβήτη ήταν ανεξάρτητη από την ηλικία, την ύπαρξη παχυσαρκίας, υπέρτασης, το κάπνισμα και τους κοινωνικό-δημογραφικούς παράγοντες [6].

Μια ακόμη πιο πρόσφατη μελέτη, του 2019, συνέκρινε τον κίνδυνο εμφάνισης  διαβήτη κύησης με τους μεταβολικούς παράγοντες που σχετίζονται με την έναρξη της κύησης σε γυναίκες με και χωρίς ΣΠΩ, διαφοροποιώντας τους, βάσει δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) πριν από την εγκυμοσύνη. Αυτό που προέκυψε ήταν ότι ο υψηλότερος  κίνδυνος εμφάνισης του διαβήτη κύησης παρατηρήθηκε σε γυναίκες με ΣΠΩ και φυσιολογικό βάρος και όχι σε υπέρβαρες/παχύσαρκες γυναίκες με ΣΠΩ. Παρότι οι υπέρβαρες/παχύσαρκες γυναίκες, ανεξαρτήτως κατάστασης ΣΠΩ, γενικά θεωρούνται ότι διατρέχουν υψηλό κίνδυνο μεταβολικών διαταραχών κατά την κύηση, αυτή η έρευνα δείχνει ότι οι γυναίκες με φυσιολογικό βάρος με ΣΠΩ χρήζουν επίσης στενής παρακολούθησης της υπεργλυκαιμίας τους [7].

Διαβήτης κύησης, πώς αντιμετωπίζεται ;

Ως εκ τούτου, είναι πολύ σημαντικό να ελέγχετε τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, για να μειώσετε τις πιθανότητες εμφάνισης επιπλοκών κατά τη διάρκεια της κύησης.

Ωστόσο, σε περίπτωση διαβήτη κύησης, πριν από οποιαδήποτε θεραπευτική παρέμβαση, προτείνονται ορισμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής και συγκεκριμένα συνιστάται [8]:

• να ακολουθείτε μέτρια και σταθερή σωματική δραστηριότητα, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού σας, για να αυξήσετε την κατανάλωση θερμίδων·
• να ακολουθείτε ισορροπημένη διατροφή·
• να μετράτε καθημερινά το σάκχαρο αίματος νηστείας και μετά από κάθε γεύμα.

Εάν, παρά αυτές τις προφυλάξεις, τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα δεν είναι ακόμα υπό έλεγχο, η χρήση φυσικών ή φαρμακολογικών ουσιών έχει πλέον παγιωθεί στην κλινική πράξη. Μεταξύ των πιο γνωστών είναι η ινοσιτόλη, η μετφορμίνη και η ινσουλίνη.

Αν και όλες οι θεραπείες είναι ως επί το πλείστον καλά ανεκτές, η μυο-ινοσιτόλη αποτελεί σίγουρα μια αποτελεσματική επιλογή για τη θεραπεία του διαβήτη κύησης και με υψηλό προφίλ ασφάλειας τόσο για τη μητέρα όσο και για το έμβρυο, καθώς είναι φυσικό μόριο. [9] Μάλιστα, στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων το έχει συμπεριλάβει στη λίστα GRAS (Generally Recognized As Safe, μια ονομασία της Υπηρεσίας Τροφίμων και Φαρμάκων των Ηνωμένων Πολιτειών που υποδεικνύει ότι μια χημική ουσία ή προσθήκη σε τρόφιμα θεωρείται ασφαλής από τους ειδικούς).

Η σημασία του προ συμπτωματικού ελέγχου

Δεδομένου ότι το ΣΠΩ θα μπορούσε επομένως να αποτελεί παράγοντα κινδύνου, είναι σημαντικό να βασιστείτε στον γυναικολόγο σας και να πραγματοποιείτε τις συνταγογραφούμενες εξετάσεις και να υποβάλλεστε σε επισκέψεις και ελέγχους, για να διατηρείστε υγιής κατά την εγκυμοσύνη.

Η δοκιμή που χρησιμοποιείται πιο συχνά για τη διάγνωση του διαβήτη κύησης είναι η «καμπύλη σακχάρου» με 75 γραμμάρια γλυκόζης, η οποία συνήθως συνταγογραφείται μεταξύ 16ης και 18ης εβδομάδας της κύησης ή μεταξύ της 24ης και της 28ης εβδομάδας. Αυτή η δοκιμή σάς επιτρέπει να αξιολογήσετε τις μεταβολές της γλυκόζης στο αίμα σε κατάσταση νηστείας και μετά από χορήγηση γλυκόζης (μετά από 1 και 2 ώρες αντίστοιχα) και να διαπιστώσετε εάν υπάρχει ή όχι διαβήτης κύησης [10].