Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών  είναι μια κοινή  ενδοκρινολογική διαταραχή και αφορά έφηβες λίγο μετά την εμμηναρχή και γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Οι διαταραχές του εμμηνορροϊκού κύκλου και η υπερτρίχωση δεν είναι τα μοναδικά συμπτώματα, παρότι είναι τα πιο γνωστά και κυρίως δεν είναι απόλυτο ότι εμφανίζονται και τα δύο.

Πέρα από τα συμπτώματα που μπορεί να εμφανίζονται με διαφορετικό τρόπο από τη μια γυναίκα στην άλλη, το κοινό χαρακτηριστικό των γυναικών με ΣΠΩ είναι οι συναισθηματικές επιπτώσεις: συχνά οι γυναίκες βιώνουν άγχος, κατάθλιψη ή απλώς έλλειψη αυτοεκτίμησης, ιδίως όταν τα συμπτώματα επηρεάζουν τη φυσική εμφάνιση.

ΣΠΩ: διαφορετικά συμπτώματα, διαφορετικοί φαινότυποι

Οι γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (ΣΠΩ) μοιράζονται κοινές εμπειρίες, οι οποίες όμως δεν είναι όλες ίδιες: ενδείξεις και συμπτώματα του συνδρόμου μπορούν να εκδηλωθούν με διαφορετικό τρόπο από τη μια γυναίκα στην άλλη, καθιστώντας το κάθε ΣΠΩ μοναδικό. Η διάγνωση του ΣΠΩ απαιτεί (σύμφωνα με τα κριτήρια Rotterdam 2003) την ύπαρξη τουλάχιστον 2 από 3 από τα παρακάτω συμπτώματα [1]:

• υπερανδρογονισμός και υπερτρίχωση
• ολιγο/ανωοθυλακιορρηξία
• εμφάνιση πολυκυστικών ωοθηκών στον υπερηχογραφικό έλεγχο

Στην πραγματικότητα, αν και συνηθίζουμε να μιλάμε για το ΣΠΩ γενικά, πρέπει να γνωρίζουμε ότι υπάρχουν 4 τύποι ή, μάλλον, 4 φαινότυποι: A, B, C, D [1].

1. Φαινότυπος A: πρόκειται για τον συνηθέστερο φαινότυπο, στον οποίο συνυπάρχουν και τα 3 συμπτώματα. Μάλιστα, αποκαλείται και κλασικό ΣΠΩ.
2. Φαινότυπος B: και αυτός ο φαινότυπος ανήκει στο κλασικό ΣΠΩ, παρότι έχει μόνο 2 από τα 3 συμπτώματα: υπερανδρογονισμό και διαταραχές του εμμηνορροϊκού κύκλου.
3. Φαινότυπος C: παρουσιάζεται σε γυναίκες με υπερανδρογονισμό και διαταραχές της ωορρηξίας· μάλιστα, προσδιορίζεται συνήθως ως ωοθυλακιορρηκτικό ΣΠΩ.
4. Φαινότυπος D: παρουσιάζεται ιδιαίτερα σε γυναίκες με ΣΠΩ με υπερανδρογονισμό, αλλά που εμφανίζουν διαταραχές του κύκλου και  πολυκυστικές ωοθήκες.

Επίσκεψη στον γυναικολόγο: το πρώτο βήμα

Ακόμη και με ένα μόνο από αυτά τα συμπτώματα, είναι πάντα καλό να προγραμματίσετε έναν έλεγχο με τον γυναικολόγο που εμπιστεύεστε, ο οποίος θα κάνει μια διάγνωση με βάση τα παραπάνω κριτήρια.

Η πρώτη αξιολόγηση έγκειται σε έναν υπερηχογραφικό έλεγχο των ωοθηκών και αν υπάρχουν 12 ή περισσότερα ωοθυλάκια διαμέτρου 2 – 9 mm ή με ωοθηκικό όγκο ≥ 10 cm³ , τότε μπορούμε να μιλήσουμε για πολυκυστικές ωοθήκες.

Μια περαιτέρω αξιολόγηση έγκειται στον έλεγχο του εμμηνορροϊκού κύκλου, για να καταλάβουμε εάν η γυναίκα εμφανίζει επίσης το σύμπτωμα της ολίγο/ανωορρηξίας.

Ο γιατρός σας, εάν το κρίνει απαραίτητο και με την παρουσία συγκεκριμένων συμπτωμάτων (υπερτρίχωση ή ακμή), μπορεί να αποφασίσει να πραγματοποιήσει ορμονική αξιολόγηση, για να ελέγξει την πιθανή παρουσία υπερανδρογονισμού.

Επίσκεψη στον ενδοκρινολόγο, πότε και γιατί

Εάν ο γυναικολόγος είναι επίσης ιδιαίτερα προσεκτικός σε ζητήματα μεταβολισμού, πραγματοποιείται επίσης δοκιμασία ανοχής στη γλυκόζη (καμπύλη σακχάρου) · εναλλακτικά, ο ενδοκρινολόγος θα αξιολογήσει αυτά τα ζητήματα σε μεγαλύτερο βάθος. Συγκεκριμένα, μπορεί να αποφασίσει να μετρήσει τον δείκτη HOMA, τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη ή/και την OGTT  δοκιμασία ανοχής στη γλυκόζη.

Γιατί όμως αξιολογούνται και αυτές οι πτυχές, παρότι δεν εμπίπτουν στα διαγνωστικά κριτήρια;

Η αντίσταση στην ινσουλίνη επηρεάζει περίπου το 65% των γυναικών με ΣΠΩ, αλλά δεν αφορά μόνο τις παχύσαρκες γυναίκες με ΣΠΩ, καθώς αυτό το σύμπτωμα εμφανίζεται σε ποσοστό που κυμαίνεται μεταξύ 6 και 22% στις γυναίκες με ΣΠΩ φυσιολογικού βάρους [2].

Είναι πλέον γνωστό στον επιστημονικό κόσμο ότι η υπερπαραγωγή ανδρογόνων  (υπερανδρογονισμός)  προκαλείται από διάφορους παράγοντες, μεταξύ των οποίων και η αντίσταση στην ινσουλίνη. Η αντίσταση στην ινσουλίνη (IR) είναι μια μεταβολική διαταραχή που οδηγεί σε μια πάθηση που ονομάζεται υπερινσουλιναιμία. Μάλιστα, σε περίπτωση αντίστασης στην ινσουλίνη το πάγκρεας αυξάνει την παραγωγή ινσουλίνης και αυτό οδηγεί σε υπερινσουλιναιμία. Η ινσουλίνη, καθώς δεν είναι πλέον σε θέση να ρυθμίσει τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα, προκαλεί επίσης αύξηση της γλυκόζης, γεγονός που αποτελεί, επομένως, ένδειξη αυτής της μεταβολικής διαταραχής.

Ο κίνδυνος έγκειται στο γεγονός ότι μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη δυσλειτουργία του παγκρέατος και σε μειωμένη/μηδενική παραγωγή ινσουλίνης. Μάλιστα, αρχικά τα αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης αντισταθμίζουν την αύξηση του σακχάρου στο αίμα, αλλά μακροπρόθεσμα το πάγκρεας «κουράζεται» και σταματά να λειτουργεί. Το αποτέλεσμα είναι μια σταθερή αύξηση στα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα, ακόμη και σε κατάσταση νηστείας,: μια πάθηση γνωστή ως σακχαρώδης διαβήτης [2].

Συνέπειες της διάγνωσης του ΣΠΩ

Οι συνέπειες της διάγνωσης του ΣΠΩ μπορούν να είναι πολλαπλές και να επηρεάσουν διαφορετικούς τομείς, μεταξύ των οποίων [3]:

• Μεταβολικός: διαβήτης τύπου 2, υψηλή αρτηριακή πίεση, αυξημένη χοληστερόλη LDL και χαμηλή HDL.
• Αναπαραγωγικός: αυτόματη αποβολή, αλλοιώσεις του πάχους του ενδομήτριου, διαβήτης κύησης και προ εκλαμψία.
• Συναισθηματικός: κατάθλιψη και άγχος.

Αμέσως μετά τη διάγνωση του ΣΠΩ, επηρεάζεται προπαντός ο τρίτος τομέας.

Αρκετές βιβλιογραφικές μελέτες έχουν δείξει ότι περίπου το 34% των γυναικών που πάσχουν από ΣΠΩ εμφανίζουν κατάθλιψη, ενώ το 45% βιώνει άγχος, σε σύγκριση με το 7% του γυναικείου πληθυσμού. Η κατάθλιψη και το άγχος, όπως είναι γνωστό, έχουν σημαντικό αντίκτυπο στη γενική ποιότητα ζωής, σε σωματικό, ψυχολογικό και κοινωνικό επίπεδο [4]